Чумата е една од најпознатите и најсмртоносни заразни болести во историјата. Во минатото предизвикувала големи пандемии во кои животот го загубиле десетици милиони луѓе. Денес, благодарение на антибиотиците, подобрите санитарни услови и современиот систем на надзор, инфекциите кај луѓето се релативно ретки и во најголем број случаи можат успешно да се лекуваат доколку навреме се откријат.
Сепак, сомнителен случај на белодробна чума во Сибир повторно го привлече вниманието кон оваа болест, откако 28-годишна вработена во руски институт специјализиран за проучување на чумата и други опасни инфекции почина од тешка пневмонија.
Руските власти досега не потврдиле дека жената била заразена со чума. Напротив, според нивните наоди, тестирањата не откриле микроорганизми поврзани со нејзината работа. Сепак, околностите околу нејзината смрт, како и мерките на претпазливост што биле преземени потоа, предизвикаа интерес кај здравствените власти во САД и Европа, како и кај Светската здравствена организација.
Што се случи во Сибир?
Дваесет и осумгодишната лабораториска работничка била вработена во Иркутскиот истражувачки институт за борба против чума за Сибир и Далечниот Исток. Таа починала во текот на ноќта меѓу 1 и 2 октомври, откако претходно развила тешка пневмонија.
Независни руски медиуми објавија дека жената можеби била изложена на бактеријата која предизвикува чума, откако наводно скршила епрувета во институтот. Сепак, оваа информација не е официјално потврдена.
Руската агенција за јавно здравје Роспотребнадзор соопшти дека истрагата не утврдила лабораториска несреќа во која биле вклучени опасни микроорганизми. Од таму, исто така, наведоа дека обемното тестирање на примероци земени од починатата не покажало присуство на микроорганизми поврзани со нејзината работа.
Официјалната причина за нејзината болест и понатаму е пневмонија со „непознато“ потекло.
Според извештаите, речиси 200 лица кои можеби биле во контакт со жената биле ставени под медицински надзор. Болницата во која таа била лекувана била ставена во карантин, а биле воведени и дополнителни ограничувања во одредени медицински установи во регионот.
Досега кај ниту едно од лицата кои биле во контакт со неа не е потврдена инфекција со чума. Руските власти истовремено велат дека епидемиолошката состојба е стабилна.
Сепак, медиумските информации отворија прашања за тоа на кој начин би можело да дошло до евентуална изложеност на бактеријата. Работата со опасни патогени во специјализирани лаборатории вообичаено се одвива со повеќе нивоа на заштита, чија цел е да се спречи истекување или кршење на сад да доведе до изложување на персоналот на опасниот микроорганизам.
Светската здравствена организација ја следи ситуацијата. Според достапните неофицијални информации, СЗО проценува дека ризикот за општата популација засега се чини низок.
Организацијата побарала дополнителни информации од руските власти за околностите на случајот, лабораториските тестирања и нивните резултати, причините поради кои се следат лицата кои биле во контакт со починатата, дали кај некој од нив се појавила болест и дали постои можност случајот да има какви било меѓународни последици по јавното здравје.
Што точно е чума?
Чумата е бактериска инфекција предизвикана од бактеријата Yersinia pestis. Таа природно циркулира меѓу глодари и други мали цицачи, како и меѓу болвите кои живеат на нив.
Луѓето најчесто можат да се заразат преку каснување од заразена болва или преку контакт со заразено животно. Бактеријата може да биде внесена и преку вдишување, а лицата со белодробна чума можат да ја пренесат инфекцијата на други луѓе преку респираторни честички.
Постојат три главни форми на чума. Сите се предизвикани од истата бактерија, но првенствено зафаќаат различни делови од организмот.
Најчеста е бубонската чума, која најчесто предизвикува висока температура, треска и болни, отечени лимфни јазли, познати како бубони. Токму оваа форма најмногу се поврзува со Црната смрт од средниот век.
Септикемичната чума се јавува кога бактериите се размножуваат во крвотокот. Може да предизвика сериозни нарушувања во организмот, меѓу кои крвавење, оштетување на ткивата, откажување на органите и шок.
Белодробната чума се јавува кога бактеријата ги инфицира белите дробови. Тоа може да се случи кога друга форма на чума ќе се прошири до белите дробови или кога човек директно ќе ги вдише бактериите.
Симптомите кај белодробната форма можат брзо да се развијат и вклучуваат треска, слабост, болка во градите, отежнато дишење и кашлица, која во одредени случаи може да биде проследена со крвав искашлок.
Дали чумата постои и денес?
Да. Иако денес е многу поретка кај луѓето, бактеријата Yersinia pestis сè уште опстојува во популациите на диви животни во одредени делови од Африка, Азија и американските континенти. Поради тоа, болеста не може целосно да се искорени.
Според Светската здравствена организација, од 2019 до 2025 година биле регистрирани 3.847 случаи на чума кај луѓето и 423 смртни случаи во 10 земји. Најголемиот број случаи биле забележани во Демократска Република Конго и Мадагаскар.
Повремени случаи се појавуваат и во побогатите земји. Во САД, на пример, вообичаено се регистрираат по неколку инфекции годишно, главно во западните сојузни држави, каде што бактеријата природно циркулира меѓу дивите глодари и нивните болви.
Колку е опасна белодробната чума?
Современите антибиотици, санитарните услови и системите за надзор на заразните болести значително ја намалија опасноста од чумата во споредба со периодите кога таа предизвикувала големи пандемии.
Сепак, болеста и понатаму може да биде многу опасна доколку не се препознае и не се започне со лекување навреме.
Белодробната чума е формата која напредува најбрзо. Симптомите може да се појават само еден до три дена по изложувањето. Без ефикасна терапија со антибиотици, инфекцијата може да доведе до смрт за релативно кратко време откако ќе се развијат тешки симптоми.
Токму затоа раното препознавање и лекување се од особено значење.
СЗО наведува дека вообичаените антибиотици се ефикасни против Yersinia pestis и дека шансите за закрепнување се високи доколку белодробната чума навреме се дијагностицира и третира. За лицата за кои е познато дека биле изложени, антибиотска терапија може да се даде и пред да се појават симптоми.
Краткиот период на инкубација значи и дека евентуалните инфекции најчесто стануваат очигледни релативно брзо.
Неколку дена по смртта на руската лабораториска работничка сè уште немало потврда дека таа имала чума. Во исто време, руските власти не пријавиле лица со симптоми слични на чума меѓу речиси 200-те луѓе кои биле ставени под медицински надзор. Тоа донекаде ја намалило загриженоста дека, доколку болеста навистина била присутна, можела да се прошири.
Колку лесно се шири белодробната чума?
Белодробната чума е единствената од главните форми на чума која може директно да се пренесува од човек на човек.
Заразено лице може при кашлање да исфрла бактерии преку респираторни честички. За пренесување најчесто е потребен близок контакт со заразено лице, особено ако пациентот кашла.
За разлика од болести како Ковид-19 или грипот, кај чумата не е карактеристично долготрајно ширење низ целата заедница преку луѓе со благи или без симптоми.
Лицата со белодробна чума обично развиваат сериозна болест за релативно кратко време. Тоа може да им овозможи на здравствените власти побрзо да ги препознаат случаите и да ги следат контактите.
Сепак, бидејќи болеста може брзо да напредува и да се пренесе меѓу луѓето, дури и еден сомнителен случај бара итна реакција од системот за јавно здравје.
Кога постои сомневање за белодробна чума, здравствените власти вообичаено преземаат мерки уште пред да пристигне лабораториската потврда. СЗО препорачува што поскоро започнување со соодветна антибиотска терапија, идентификување и следење на блиските контакти и, генерално, превентивно давање антибиотици во период од седум дена.
Зошто Русија има институти за борба против чума?
Институтите за борба против чума имаат долга историја во Русија и во други делови од поранешниот Советски Сојуз.
Чумата природно се појавува кај дивите глодари во делови од Централна и Северна Азија, вклучително и во Сибир, Монголија и северна Кина.
Поради тоа, Русија со децении има мрежа од специјализирани лаборатории и станици за надзор, чија задача е откривање на чумата кај животните, истражување на инфекции кај луѓето и спречување можни епидемии.
Иркутскиот институт бил основан во 1934 година со задача да се бори против чумата во Сибир и рускиот Далечен Исток.
Со текот на времето, неговите активности биле проширени и на други опасни инфекции, меѓу кои колера, антракс и бруцелоза, како и други заболувања кои можат да се пренесуваат од животни на луѓе.
Денес институтот наведува дека ги следи регионите во Сибир и на Далечниот Исток каде што чумата природно циркулира, врши надзор над заразните болести и дијагностички тестирања, им дава стручни совети на регионалните здравствени власти и учествува во одговорот при појава на опасни инфекции.
Дополнително внимание кон случајот привлече и историјата на Советскиот Сојуз. До неговиот распад во 1991 година, земјата имала тајна програма за биолошко оружје во рамките на која биле спроведувани и истражувања поврзани со Yersinia pestis.
Токму оваа историска позадина придонела за зголемениот меѓународен интерес за случувањата во Сибир. Сепак, нема јавни докази кои ја поврзуваат смртта на лабораториската работничка од Иркутск со какво било истражување на биолошко оружје.
Засега, руските власти не потврдиле дека причината за нејзината тешка пневмонија била чума, а кај лицата кои биле под медицински надзор поради контакт со неа не е потврдена инфекција со оваа болест.
